Güneydoğu Anadolu Bölgesinde, Siirt iline bağlı bir ilçe olan Kurtalan, doğusunda Siirt Merkez ilçe, batısında Beşirli ilçesi, güneydoğusunda Eruh, güneybatısında da Hasankeyf ilçesi ile çevrilidir. İlçe toprakları orta yükseklikte dalgalı düzlüklerden oluşmaktadır. İlçenin belli başlı yükseltisi Garzan Dağıdır. İlçe topraklarını Garzan Çayı ve Bitlis Çayı sulamaktadır. Deniz seviyesinden yüksekliği 675 m.dir. İl merkezine 34 km uzaklıktaki ilçenin yüzölçümü 1.085 km2 olup, toplam nüfusu 53.521 dir.

İlçede Karasal iklim hüküm sürmekte ve dört mevsim en belirgin özellikleriyle yaşanmakta, Yazları sıcak ve kuraktır.İlçe ekonomisi tarım, hayvancılık ve petrole dayalıdır. Yetiştirilen başlıca tarımsal ürünler; buğday, mercimek, arpa ve üzümdür. Az miktarda tütün, soğan, nohut, badem ve nar yetiştirilir. Büyük ve küçükbaş hayvancılık ilçe halkının önemli bir geçim kaynağıdır. 1945 yılında Garzanda petrolün bulunmasından ötürü petrol üretim alanı burada da yaygınlaşmıştır. İlçe topraklarında çimento hammaddesi içeren yataklar bulunmaktadır.

İlçenin İlkçağ tarihine ait herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Bilinen ilk tarihi Şerefhan Beyliği ile başladığı kaynaklarda yazılı olmasına rağmen, burasının da Siirt ilinde olduğu gibi Medlerin ve Perslerin egemenliği altında kaldığı sanılmaktadır. MÖ.332 de Anadolunun büyük bir bölümünü ele geçiren Büyük İskender Pers hakimiyetine son vermiştir. İskenderin ölümünden sonra yöre Seleukosların egemenliğine girmiştir. MÖ.129 da Partlar buraya hakim olmuş, ardından Romalılar ile Partlar arasında yöre, birkaç kez el değiştirmiştir. MS.63 te yapılan bir antlaşma ile Siirt yöresi Arsaklılar tarafından yönetilmek üzere Romalılara bırakılmıştır. MS.V.yüzyılda Sasaniler, 637 de de Araplar buraya

 
İlçe topraklarında eski medeniyetlere ait yerleşme kalıntıları (Erzen, Zokarno, ve Bemheri gibi ) olmasına rağmen, ilçenin tarihi hakkında elimizde önemli bir bilgi mevcut değildir. Tarihi kayıtlara göre XVI.yy. başlarında Şerefhan Beyliği toprakları içinde olan yöre, 1514 Çaldiran SavaŞIndan sonra OsmanlI topraklarina katilmistir. Bugün ilçe merkezi olan Kurtalan Şehri'nin tarihi pek eskiye dayanmaz . Gönümüzden yaklaşık olarak 100-150 yil önce Oyacik (Telan)Köyünün Gedikbaşı (Batas) Mahallesinde ikamet eden Farooğulları Aşiretinin üyeleri tarafindan kurulduğu sanilmaktadır. Bilinmeyen bir nedenle köylerinden göç eden 3-5 aile Zengan Tepesinin eteğindeki derenin her iki yakasına yerleşerek bugünkü Kurtalan Şehrinin temeli olan Misriç Köyünü kurmuşlar.Osmanli Devleti zamaninda Misriç Köyünün de içinde bulundugu yöre "Garzan" olarak bilinmekteydi.Garzan , Siirt vilayetinin bir kazasi(ilçesi) durumundaydi. Ilçe merkezinin yeri çesitli nedenlerle bir kaç defa degistirilmistir. 1904 yilinda Bespinar(Alenz) Köyüne tasinan ilçe merkezi , bir yil sonra bilinmeyen bir nedenle Beykent Köyüne , daha sonra Kayabaglar (Zokayt) Köyüne , oradan da Saipbeyli(Beybo) Köyüne ve daha sonra da Garzan Beylerinin etkisiyle Yanarsu(Zok) Köyüne tasinmistir. 1938 yilina kadar Zok Köyünde bulunan ilçe merkezi;Zok Köyünün diger köylere uzakligi, merkezi konumda olmayisi ve demiryolunu yapimim neticesiyle bu yolun son duragi haline gelen Misriç Köyüne tasinma istegi gibi nedenlerden dolayi 1 Haziran 1938 tarihinde çikarilan bir kanunla ilçe merkezinin Misriç Köyüne tasinmasi ve ilçe merkezi ile idari ünitenin adinin "Kurtalan" olarak degistirilmesi kabul edilmisti.Ayni kanunda ,eski ilçe merkezi olan Zok Köyünün adinin Yanarsu olarak degistirilmesi ve buranin Kurtalan Ilçesine bagli bir bucak merkezi haline getirilmesi de kabül edilmisti.Ilçe merkezi fiili olarak 1944 yilinda Kurtalan'a tasinmistir.